No. 01
Botanika
Botanica
O‘simlik hujayrasidan tortib gulli o‘simliklar oilalarigacha: tuzilishi, hayoti, ko‘payishi.
- 01Hujayra va to‘qimalar
- 02Ildiz va poya
- 03Barg va fotosintez
- 04Gul va changlanish
- 05Meva va urug‘
- 06Suvo‘tlar, moxlar, qirqquloqlar
Biologiya · ovozli darslar · o‘zbek tilida
Biologiyani ustoz bilan gaplashib o‘rganing
Hujayradan odam tanasigacha, urug‘dan o‘rmongacha — istalgan savolingizni ovoz bilan bering. Ustoz tushuntiradi, keyin sizdan so‘raydi va xatoingizni sababi bilan tuzatadi.
Karta so‘ralmaydi · Telefon va kompyuterda ishlaydi
Siz: Nega barglar kuzda sarg‘ayadi?
Ustoz: Kuzda barg xlorofillni parchalaydi. Yashil rang ketgach, doim bor bo‘lgan sariq karotinoidlar ko‘rinib qoladi. Endi siz ayting-chi — xlorofill nima uchun kerak edi?
Sizni tinglayapti
- Nega yurak bir umr charchamaydi?
- Qo‘ziqorin o‘simlikmi yoki hayvon?
- Mitoz bilan meyozning farqi nima?
- Ko‘rshapalak nega qush emas?
- Qon guruhlari qanday irsiylanadi?
- Kit baliqmi?
- Fotosintez hujayraning qayerida boradi?
- Gulning qaysi qismi mevaga aylanadi?
- Buyrak qonni qanday tozalaydi?
- Nega o‘rgimchak hasharot emas?
- Ferment nima ish qiladi?
- Ildiz nega pastga o‘sadi?
§ 00 · Nima uchun
Biologiya — yodlash emas. Bu tirik tizimni tushunish: hujayradan organizmgacha, urug‘dan o‘rmongacha. Ustoz sizga aynan shuni o‘rgatadi — savol beradi, tinglaydi, adashganingizda to‘xtatib, nega shundayligini tushuntiradi.
§ 01 · Dars tartibi
Ustoz faqat gapirmaydi — sizni gapirtiradi
- 1
Savol berasiz yoki mavzu tanlaysiz
Darslikdagi tushunmagan joyingiz, test savoli yoki shunchaki qiziqqan narsangiz. Mikrofonni yoqasiz va odatdagidek gapirasiz.
«Ustoz, to‘qima bilan organning farqi nima?»
- 2
Ustoz tushuntiradi va qaytarib so‘raydi
Avval qisqa va aniq javob, keyin «nega shunday». So‘ng sizdan so‘raydi — tushunganingizni tekshirish uchun, yodlaganingizni emas.
«Endi o‘zingiz ayting: hujayrada energiya qayerda hosil bo‘ladi?»
- 3
Xato sababi bilan tuzatiladi
Noto‘g‘ri javob o‘tib ketmaydi. Qayerda adashganingiz va to‘g‘risi nima ekani aytiladi, keyingi darsda esa shu joy yana tekshiriladi.
«Kislorod fotosintezda sarflanmaydi — u hosil bo‘ladi.»
Dars parchasi · Barg va fotosintez04:12
UstozFotosintez uchun o‘simlikka nimalar kerak?
SizKislorod, suv va quyosh nuri.
↳ kislorod — mahsulot, xomashyo emas
UstozYaqin! Lekin kislorod fotosintezda hosil bo‘ladi, sarflanmaydi. Xomashyo — karbonat angidrid va suv. Qani, to‘liq aytib bering.
SizKarbonat angidrid va suv, yorug‘lik energiyasi bilan — glyukoza va kislorod hosil bo‘ladi.
UstozMana endi to‘g‘ri. Ketma-ket uchinchi to‘g‘ri javob — keyingi savolga o‘tamiz.
✓ TuzatildiXato xotiraga yozildi — keyingi darsda yana so‘raladi.
§ 02 · Savol bering
Javobdan keyin — sizga savol
Ustoz javobni qisqa va aniq beradi, keyin bitta savolni sizga qaytaradi. Shunda mavzu yodlanmaydi — tushuniladi. Quyidagi savollardan birini tanlab ko‘ring.
Ustoz
Barg hujayralaridagi xloroplastlarda xlorofill pigmenti bor. U quyosh nurining qizil va ko‘k qismini yutadi, yashil nurni esa qaytaradi — ko‘zimiz aynan shu qaytgan nurni ko‘radi.
Endi siz
Xlorofill yutgan yorug‘lik energiyasi nimaga sarflanadi?
Bular yozma namunalar. Darsda ustoz sizning savolingizga ovoz bilan javob beradi va javobingizni eshitib, suhbatni davom ettiradi.
O‘z savolimni beraman →Tana · o‘simlik · molekula — 3D
Darslikdagi rasmlar endi harakatlanadi. Tanani aylantiring, urug‘ni o‘stiring, DNKni ochib ko‘ring — ustoz bilan darsda aynan shu narsalar haqida gaplashasiz.
§ 03 · Odam tanasi — ichkaridan
Tanani aylantiring, a’zoni bosing
Pastga suring — sistemalar birin-ketin yonadi. Modelni barmoq yoki sichqoncha bilan aylantiring, istalgan a’zoni bosib, u haqida qisqa ma’lumot oling.
Fig. ITayanch-harakat sistemasi
↻ suring yoki aylantiring · a’zoni bosingSistema I
Tayanch-harakat sistemasi
206 ta suyak va 600 dan ortiq muskul. Skelet tanani tutib turadi, ichki a’zolarni himoya qiladi, qizil ilikda esa qon hujayralari hosil bo‘ladi.
Sistema II
Qon aylanish sistemasi
Yurak — nasos, tomirlar — yo‘llar. Katta va kichik qon aylanish doiralari orqali qon har bir hujayraga kislorod va ozuqa yetkazadi.
Sistema III
Nafas olish sistemasi
Havo burun bo‘shlig‘i, hiqildoq, traxeya va bronxlar orqali alveolalarga yetadi. U yerda kislorod qonga o‘tadi, karbonat angidrid chiqariladi.
Sistema IV
Hazm qilish sistemasi
Og‘izdan to‘g‘ri ichakkacha 8–9 metrlik yo‘l. Ovqat mexanik va kimyoviy parchalanadi, ozuqa moddalar ingichka ichakda qonga so‘riladi.
Sistema V
Nerv sistemasi
Bosh va orqa miya — markaz, nervlar — aloqa yo‘llari. Sezgi signallari markazga boradi, javob buyruqlari muskul va bezlarga qaytadi.
Sistema VI
Ayirish sistemasi
Buyraklar qonni filtrlaydi: keraksiz moddalar siydik bilan chiqariladi, tanadagi suv va tuzlar muvozanati saqlanadi.
Sistema VII
Endokrin sistema
Gipofiz, qalqonsimon bez, buyrak usti bezlari va me’da osti bezi gormonlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri qonga chiqaradi — o‘sish, moddalar almashinuvi va qondagi qand miqdorini boshqaradi.
§ 04 · Ildizdan mevagacha · 3D skan
Haqiqiy o‘simlik ko‘z oldingizda o‘sadi
Bosqich 1 / 6
ildiz tizimi
01
Ildiz
Ildiz o‘simlikni tuproqda mahkam tutadi, suv va mineral tuzlarni shimadi. Ildiz tuklari so‘rish yuzasini ko‘p marta oshiradi.
02
Unib chiqish
Urug‘dan avval murtak ildizcha, keyin poyacha va urug‘pallalar chiqadi. Ekrandagi nihol — haqiqiy o‘simlikning 3D skani.
03
Barglar
Barglar ko‘payib, rozetka hosil qiladi. Barg — fotosintez organi: yorug‘lik energiyasi bilan suv va CO₂ dan organik modda hosil qiladi.
04
Gullash
G‘uncha ochiladi. Gazaniyaning har bir «guli» aslida ko‘plab mayda gullardan yig‘ilgan to‘pgul — savatcha.
05
Changlanish
Qoqio‘t ham murakkabguldoshlar oilasidan. Hasharotlar changni bir guldan boshqasiga olib o‘tadi — chetdan changlanish.
06
Meva
Urug‘lanishdan keyin meva hosil bo‘ladi. Olmaning eti asosan gul o‘rnidan rivojlanadi — shuning uchun u soxta meva deyiladi.
§ 05 · DNK, RNK va oqsil
Irsiyat qanday ishlaydi — molekula darajasida
Bosqich 1 / 5
Uotson va Krik, 1953
- A Adenin
- T Timin
- G Guanin
- C Sitozin
- U Urasil (RNK)
01
DNK — qo‘sh spiral
Ikki polinukleotid zanjir bir-biriga o‘ralgan. Har nukleotid uch qismdan iborat: dezoksiriboza qandi, fosfat qoldig‘i va azotli asos.
02
Komplementarlik
Asoslar qat’iy juftlashadi: adenin timin bilan ikki vodorod bog‘ orqali, guanin sitozin bilan uchta vodorod bog‘ orqali. A = T, G ≡ C.
03
Replikatsiya
Bo‘linishdan oldin DNK o‘zini nusxalaydi: zanjirlar ajraladi va har biriga yangi komplementar zanjir quriladi. Har yangi molekulada bitta eski, bitta yangi zanjir bo‘ladi.
04
Transkripsiya
Gen axboroti iRNKga ko‘chiriladi. RNK bir zanjirli, qandi riboza, timin o‘rnida esa urasil (U) bo‘ladi.
05
Translyatsiya
Ribosoma iRNK bo‘ylab siljib, har uch nukleotid — kodonni o‘qiydi va mos aminokislotani zanjirga ulaydi. Oqsil shunday quriladi.
§ 06 · Fanlar
Maktab dasturidagi to‘rt fan — bitta ustozda
5-sinf botanikasidan abituriyent testigacha. Mavzuni tanlab mashq qilasiz yoki shunchaki savol berasiz.
No. 02
Zoologiya
Zoologia
Bir hujayralilardan sut emizuvchilargacha: tuzilishi, hayot tarzi va sistematikasi.
- 01Bir hujayralilar
- 02Chuvalchanglar
- 03Mollyuskalar
- 04Bo‘g‘imoyoqlilar
- 05Baliqlar va amfibiyalar
- 06Qushlar va sut emizuvchilar
No. 03
Odam va uning salomatligi
Anatomia humana
Tana qanday tuzilgan, qanday ishlaydi va uni qanday asrash kerak.
- 01Tayanch-harakat sistemasi
- 02Qon va qon aylanishi
- 03Nafas olish va hazm
- 04Nerv sistemasi
- 05Sezgi organlari
- 06Gigiyena va salomatlik
No. 04
Umumiy biologiya
Biologia generalis
Hujayra, irsiyat, evolyutsiya va ekologiya — abituriyentlar uchun asosiy blok.
- 01Hujayra nazariyasi
- 02Oqsillar va nuklein kislotalar
- 03Mitoz va meyoz
- 04Mendel qonunlari
- 05Evolyutsiya
- 06Ekologiya va biosfera
§ 07 · Ustozlar
Uch xil fe’l-atvor, bir xil bilim
Ustozni har dars oldidan tanlaysiz. Bilimi bir — tushuntirish uslubi va talabchanligi boshqa.
O‘rgatuvchi Ustoz
Sabrli, sodda tilda, hayotiy misollar bilan
«Mitoxondriyani hujayraning elektr stansiyasi deb tasavvur qiling. Endi ayting-chi, bu stansiya qanday yoqilg‘ida ishlaydi?»
KimgaMavzuni noldan tushunmoqchi bo‘lganlarga
Qattiqqo‘l Ustoz
Talabchan, tez, atamalarda aniq
«Yo‘q, bu noaniq. Atamasi bilan, to‘liq gapda ayting. Yana bir marta.»
KimgaImtihonga tayyorlanib, o‘zini sinamoqchi bo‘lganlarga
Amaliyotchi Ustoz
Har mavzuni hayot, tabiat va tibbiyot bilan bog‘laydi
«Bemorning qonida eritrotsit kam bo‘lsa, u o‘zini qanday his qiladi? Nega aynan shunday?»
KimgaTibbiyotga kirmoqchi bo‘lganlarga
§ 08 · Xotira va hisobot
Ustoz sizni eslab qoladi
Har dars oxirida hisobot olasiz: to‘rt mezon bo‘yicha 100 ballik baho, nimani yaxshi bilganingiz va qayerda adashganingiz — o‘z gaplaringizdan misol bilan.
Adashgan joylaringiz xotiraga yoziladi. Keyingi safar ustoz darsni aynan shulardan boshlaydi — siz to‘g‘ri aytmaguningizcha.
Dars hisoboti · Barg va fotosintezNamuna
Umumiy natija
71 / 100
O‘tgan darsdan +9 ball
- Bilim aniqligi — faktlar to‘g‘rimi
- 82
- Tushunish — «nega»sini o‘z so‘zingiz bilan ayta olasizmi
- 74
- Atamalar — ilmiy atamalar o‘z o‘rnidami
- 61
- Bog‘lash va qo‘llash — misol keltira olasizmi, boshqa mavzuga bog‘laysizmi
- 68
Keyingi darsda tekshiriladi
- Yorug‘lik va qorong‘ilik bosqichlarini aralashtiradi
- Ustitsa qanday ochilib-yopilishini ayta olmadi
§ 09 · Telefonga o‘rnatish
Bosh ekranda — ilova kabi
Do‘kondan yuklab olish shart emas. Uch bosishda Medemy telefoningiz bosh ekranida turadi va manzil satrisiz, oddiy ilova kabi ochiladi.
- 1Safari’da, ekran pastidagi Ulashish tugmasini bosing. (Telegram yoki Chrome ichida bo‘lsangiz — avval havolani Safari’da oching.)
- 2Ro‘yxatni biroz yuqoriga surib, “Bosh ekranga qo‘shish”ni tanlang (Add to Home Screen / На экран “Домой”).
- 3O‘ng yuqoridagi Qo‘shish (Add / Добавить) tugmasini bosing — ilova bosh ekranda paydo bo‘ladi.
§ 10 · Narxlar
Avval sinab ko‘ring, keyin qaror qiling
Sinov uchun karta so‘ralmaydi. Tarif oylik, istalgan payt to‘xtatasiz.
Sinov
0so‘m
5 daqiqa ovozli dars, bir marta
- Uchala ustoz
- Istalgan fandan savol
- Dars hisoboti
Pro
99 000so‘m / oy
Har kuni 10 daqiqa ovozli dars
- To‘rt fan, barcha mavzular
- Xatolar xotirasi va hisobotlar
- Darslik sahifasini rasmga olib mashq qilish
Pro+
189 000so‘m / oy
Har kuni 20 daqiqa ovozli dars
- Pro’dagi hamma narsa
- Imtihon oldidan uzunroq darslar
- Kunlik ikki baravar ko‘p vaqt
§ 11 · Savollar
Ko‘p beriladigan savollar
Ustoz qaysi darajada gapiradi?
Maktab va litsey dasturidagi botanika, zoologiya, odam va uning salomatligi hamda umumiy biologiya — abituriyent darajasigacha. Chuqurroq so‘rasangiz, chuqurroq tushuntiradi; boshlang‘ich bo‘lsangiz, eng oddiy misoldan boshlaydi.
Faqat savol berish mumkinmi yoki u ham so‘raydimi?
Ikkalasi ham. Istalgan savolingizni berasiz — ustoz javob beradi va tushunganingizni tekshirish uchun sizdan so‘raydi. Mavzu tanlasangiz, test va og‘zaki savollar bilan to‘liq mashq qildiradi.
Javoblar qanchalik to‘g‘ri?
Ustoz ilmiy jihatdan aniq gapirishga va ishonchi komil bo‘lmagan joyda buni ochiq aytishga sozlangan. Shunday bo‘lsa ham, imtihon oldidan muhim raqam va ta’riflarni darslik bilan solishtirib qo‘ying — yaxshi o‘quvchi doim shunday qiladi.
Biologiyadan boshqa narsani so‘rasam-chi?
Ustoz faqat biologiya bo‘yicha dars beradi. Boshqa mavzuda gap ochsangiz, muloyimlik bilan biologiyaga qaytaradi.
Ustoz tibbiy maslahat beradimi?
Yo‘q. U organizm qanday ishlashini o‘rgatadi, lekin tashxis qo‘ymaydi va dori tavsiya qilmaydi. Sog‘lig‘ingiz bo‘yicha savol bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.
Nima kerak bo‘ladi?
Telefon yoki kompyuter, mikrofon va internet. Darslar ovozli — quloqchin bilan yanada qulay. Ilovani telefonning bosh ekraniga ham o‘rnatish mumkin.
Bepul sinov qanday ishlaydi?
Ro‘yxatdan o‘tganingizdan keyin 5 daqiqalik ovozli dars bepul. Karta so‘ralmaydi.
To‘lov qanday qilinadi?
Tarifni tanlaysiz va buyurtma Telegram orqali yuboriladi. To‘lov tasdiqlangach, tarif hisobingizda faollashadi.
Birinchi savolingizni bugun bering
Ro‘yxatdan o‘tish bir daqiqa. Keyin mikrofonni yoqing va ustozdan istagan narsangizni so‘rang — 5 daqiqa bepul.